Ráðstefna og samstarfsfundir Hinsegin Lífsgæða í Færeyjum
Dagana 1.–3. október 2024 fóru fram samstarfsfundir og ráðstefna á Suðurey í Færeyjum sem hluti af NIKK-verkefni Hinsegin Lífsgæða. Verkefnið miðar að því að efla velferð hinsegin barna og ungmenna í skólum á Norðurlöndum með fræðslu, reynslumiðlun og þróun verkfæra fyrir kennara og annað skólastarfsmenn.
Frá Sollentuna í Svíþjóð tók Kristina Thunberg, samfélagsfræðikennari, þátt í fundum verkefnahópsins og í ráðstefnunni sjálfri. Yfirskrift ráðstefnunnar var að finna leiðir til að styðja nemendur í sjálfsmyndarsköpun í ólíkum samfélagslegum og menningarlegum aðstæðum.
Sérstök áhersla var lögð á stöðu hinsegin nemenda sem oft standa frammi fyrir auknum áskorunum í skólaumhverfi þar sem þau falla utan ríkjandi viðmiða.
Áskoranir hinsegin nemenda í litlu samfélagi
Í umræðum verkefnahópsins var lögð rík áhersla á þær áskoranir sem fylgja því að vera hinsegin ungmenni í litlu og þéttum samfélögum, líkt og í Færeyjum. Þar getur sýnileiki verið bæði styrkur og veikleiki, þar sem stuðningsnet eru takmörkuð en samfélagsleg viðmið og hefðir sterk. Rætt var um hvernig skólar geta orðið lykilvettvangur fyrir öryggi, viðurkenningu og stuðning, sérstaklega fyrir nemendur sem upplifa sig sem normbrjóta.
Kennarar og annað starfsfólk skóla gegna þar lykilhlutverki, ekki aðeins sem fræðarar heldur einnig sem fyrirmyndir og stuðningsaðilar. Ítrekað kom fram að skortur á þekkingu, verkfærum og faglegum stuðningi getur gert það að verkum að starfsfólk upplifir sig óöruggt í að takast á við viðkvæm málefni tengd kynhneigð, kyngervi og sjálfsmynd nemenda.
Fundir verkefnahópsins – reynslumiðlun og sameiginleg sýn
Á meðan á heimsókninni stóð fékk verkefnahópurinn tækifæri til að hittast augliti til auglitis, deila reynslu og bera saman aðstæður í þátttökulöndum verkefnisins. Lögð var áhersla á að lýsa ólíkum raunveruleikum skólastarfs og samfélagsstuðnings, auk þess að ræða þær áskoranir sem hafa komið upp frá síðasta fundi hópsins í Sollentuna.
Sérstök umræða fór fram um stuðningskerfi samfélagsins – bæði þau sem eru til staðar og þau sem vantar. Farið var yfir hvernig skólar, félagsþjónusta, heilbrigðiskerfi og frjáls félagasamtök geta unnið betur saman að því að tryggja velferð hinsegin barna og ungmenna.
Þá var rætt ítarlega um þróun sameiginlegrar heimasíðu verkefnisins, www.rainbowsquare.org, og mikilvægi þess að safna þar saman fræðsluefni, fyrirlestrum, kennsluhugmyndum og hagnýtum verkfærum sem kennarar og skólastarfsmenn geta nýtt sér óháð staðsetningu. Samveran í Færeyjum undirstrikaði einnig gildi persónulegra funda fyrir traust, samheldni og áframhaldandi skuldbindingu þátttakenda við verkefnið.
Ráðstefnan á Suðurey – vettvangur fræðslu og samtals
Ráðstefnan sjálf fór fram 3. október og var ætluð kennurum í grunn- og framhaldsskólum. Skólastjórnendur tóku virkan þátt og gegndu hlutverki gestgjafa, auk þess sem aðrir samfélagsaðilar voru boðaðir til fundarins, þar á meðal fulltrúi kirkjunnar. Um 30 þátttakendur, kennarar, skólastjórnendur og annað fagfólk, sóttu ráðstefnuna.
Ráðstefnan skapaði mikilvægan vettvang þar sem fræðileg þekking, fagleg reynsla og persónulegar frásagnir mættust. Davíð Samúelsson, verkefnastjóri NIKK-verkefnisins, hóf dagskrána með ítarlegri kynningu á uppruna verkefnisins, markmiðum þess og þeim fjölbreyttu aðgerðum sem þegar hafa verið unnar, þar á meðal ráðstefnum, skólaheimsóknum og þróun fræðsluefnis á heimasíðu verkefnisins.
Bartel Nolsøe Paulsen, framhaldsskólakennari í Færeyjum og fulltrúi landsins í verkefninu, deildi persónulegri reynslu sinni sem hinsegin einstaklingur og ræddi um mikilvægi sýnileika og stuðnings í skólum. Hann lýsti hvernig kennarar geta haft afgerandi áhrif á líðan nemenda með því að skapa öruggt rými fyrir samtal og sjálfsmyndarsköpun, jafnvel í aðstæðum þar sem samfélagsleg viðhorf geta verið íhaldssöm.
Kristina Thunberg fjallaði í kjölfarið um hvernig sænsk námskrá styður kennara í að skipuleggja kennslu um hinsegin málefni og mannréttindi. Hún gaf fjölmörg dæmi um kennsluaðferðir sem miða að því að auka þekkingu, efla gagnrýna hugsun og styrkja einstaklinginn í sjálfsmyndarsköpun, án þess að setja nemendur í viðkvæma stöðu.
Að loknum fyrirlestrum fylgdi opinn spurningatími og umræður þar sem þátttakendur deildu eigin reynslu, efasemdum og hugmyndum um hvernig best sé að styðja nemendur í daglegu skólastarfi.
Framtíðarsýn og næstu skref
Ráðstefnan var leidd af fundarstjóra og tekin upp á myndband til frekari miðlunar, meðal annars í gegnum heimasíðu verkefnisins. Almennt mat þátttakenda var að ráðstefnan hefði verið faglega unnin, að umræðuefnin væru bæði viðkvæm og brýn, og að þörf væri á áframhaldandi fræðslu og stuðningi.
Í niðurstöðum ráðstefnunnar kom skýrt fram að næsta skref verkefnisins ætti að vera þróun svokallaðrar verkfærakistu fyrir kennara og skólastarfsmenn. Slík verkfærakista gæti innihaldið hagnýt kennslutæki, aðferðafræði, umræðuspurningar, fræðsluefni og leiðbeiningar um hvernig halda megi stuðningssamtöl og veita einstaklingsmiðaðan stuðning við nemendur.
Niðurstaða
Samveran í Færeyjum staðfesti mikilvægi þess að skapa rými fyrir samtal, reynslumiðlun og sameiginlega lærdómsvinnu. Með því að sameina rannsóknir, faglega þekkingu, persónulegar frásagnir og samtal milli ólíkra sjónarhorna skapast traustur grunnur fyrir áframhaldandi þróun skólastarfs sem tekur mið af fjölbreytileika nemenda.
Þátttakendur lýstu þakklæti fyrir að fá að taka þátt í verkefninu og töldu ljóst að það muni skila bæði formlegum og óformlegum árangri til framtíðar – ekki síst í auknu öryggi, sýnileika og velferð hinsegin barna og ungmenna í skólum.
